Najstarsza polska uczelnia – Uniwersytet Jagielloński

12 maja 2020 roku obchodzimy 656 rocznicę założenia najstarszej polskiej uczelni – Uniwersytetu Jagiellońskiego. A wszystko to dzięki decyzji króla Kazimierza Wielkiego – 12 maja 1364 roku ufundował jeden z najstarszych uniwersytetów w tej części Europy – Akademię Krakowską. Z tej okazji warto przyjrzeć się historii tej do dzisiaj funkcjonującej polskiej uczelni. Na początku powołano tzw. Studium Generale, składające się z trzech wydziałów: sztuk wyzwolonych, medycyny i prawa. Nazwa “Studium Generale” była nadawana szkołom o międzynarodowej randze, w której mogli kształcić się ludzie z całej Europy. Pod nazwą “sztuki wyzwolone” nie kryło się nic innego jak gramatyka (łacina, retoryka, dialektyka, logika) oraz geometria, arytmetyka, astronomia i muzyka. Niestety nie długo mogliśmy cieszyć się nowo otwartą uczelnią – wraz ze śmiercią króla w 1370 roku działalność niedawno powołanej szkoły została zawieszona. Ponowne otwarcie uczelni było możliwe dzięki dwóm innym polskim władcom – królowi (tak, tak, to nie jest literówka ani błąd – nie królowej tylko królowi!) Jadwidze Andegaweńskiej oraz królowi Władysławowi Jagielle. W 1397 roku uzyskano od papieża Bonifacego IX pozwolenie na otworzenie kolejnego wydziału – teologicznego, co pozwoliło traktować Akademię Krakowską na równi z innymi uczelniami europejskimi. Jadwiga, umierając w roku 1399 zapisała ponadto w swoim testamencie swoje kosztowności i klejnoty na potrzeby odnowienia uczelni. Dzięki temu 26 lipca 1400 roku możliwa była ponowna fundacja uniwersytetu przez Władysława Jagiełłę i rozpoczęcie jej działalności na nowo. Od tego czasu uniwersytet rozwijał się dynamicznie – na XV wiek przypada “złoty wiek” rozwoju uniwersytetu. 44% wszystkich studentów stanowili wtedy obcokrajowcy – studiowali u nas Rusini, Litwini, Węgrzy, Niemcy, Czesi, Szwajcarzy, Anglicy, Niderlandczycy, Francuzi, Włosi oraz Hiszpanie. Doceniano poziom wykładanego prawa, matematyki i astronomii. W 1491 roku na uniwersytet zapisał się nie kto inny jak słynny Mikołaj Kopernik. Wiek XVI przyniósł spadek znaczenia Akademii Krakowskiej – powstało w Europie wiele innych uniwersytetów, ustał dynamiczny napływ zagranicznych studentów, na co miał wpływ nowy religijny podział Europy w związku z reformacją. Uniwersytet nabrał charakteru mieszczańskiego – coraz mniej szlachty decydowało się na kształcenie w jego murach, gdyż zniesiono obowiązek posiadania wykształcenia wyższego dla osób ze stanu szlacheckiego chcących obrać wyższe urzędy w państwie. Do tego zaczęły konkurować z uczelnią powstające szkoły jezuickie. W XVIII wieku ks. Hugo Kołłątaj zreformował uniwersytet zgodnie z wytycznymi nowo powstałej Komisji Edukacji Narodowej. Wprowadzono wtedy m.in. język polski jako język wykładowy, rozpoczęto budowę obserwatorium astronomicznego, ogrodu botanicznego oraz kliniki uniwersyteckiej. Sam uniwersytet zaczęto nazywać Szkołą Główną Koronną. Po trzecim rozbiorze polski rozpoczęła się germanizacja uniwersytetu – polski stał się językiem wykładowym ponownie dopiero w drugiej połowie XIX wieku. Od 1897 roku na Uniwersytecie mogły jednak studiować kobiety. W czasie II wojny światowej Uniwersytet został na kilka lat zamknięty, a wielu pracowników została aresztowana i wywieziona do Niemiec w ramach tzw. Sonderaktion Krakau 6 listopada 1939 roku. Część profesorów nie wróciła już do kraju, a ci którzy wrócili niejednokrotnie nie byli w stanie podjąć dalszej pracy ze względu na uszczerbek na zdrowiu. W czasie okupacji prowadzono jednak tajne nauczanie – jednym z około 800 studentów który z niego korzystał w Krakowie był Karol Wojtyła. Na powojenny okres PRL-u przypada czas utracenia jego autonomii i ograniczenia wolności nauki oraz demonstracji studenckich w latach 1968 i 1981. Obecnie Uniwersytet Jagielloński jest jedną z najchętniej wybieranych uczelni w naszym kraju – kształci się tam około 50 tysięcy studentów i doktorantów. 

 

Na koniec dodam jeszcze, że obecna nazwa “Uniwersytet Jagielloński” została nadana dopiero w roku 1817. Sam Kazimierz Wielki jest natomiast patronem innej uczelni – dopiero w roku 2000 został patronem Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, która od 2005 roku działa jako Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy.